Database từ A-Z¶
Một khóa học cơ sở dữ liệu đi từ con số 0 tới mức siêu nâng cao — và mọi khái niệm đều được giải thích sao cho học sinh cấp 2 cũng hiểu được.
Khóa học này dành cho ai?¶
Cho bất kỳ ai muốn hiểu cơ sở dữ liệu (database) thật sự, chứ không phải học thuộc vài câu lệnh rồi quên.
- Bạn chưa biết gì về database? Bắt đầu từ Bài 1. Không cần biết lập trình trước.
- Bạn đã biết SQL nhưng chưa hiểu vì sao truy vấn của mình chậm? Nhảy thẳng vào Cấp 4.
- Bạn đang ôn thi môn Cơ sở dữ liệu? Cấp 1 và Cấp 2 có đủ biểu đồ ER, chuẩn hoá, phụ thuộc hàm, đại số quan hệ.
- Bạn đang phỏng vấn vị trí backend? Cấp 4 và Cấp 5 là phần người ta hay hỏi mà ít ai trả lời tốt.
Khóa học được viết theo một nguyên tắc duy nhất¶
Hiểu trước, gọi tên sau.
Sách giáo khoa thường làm ngược: nêu định nghĩa trước, ví dụ sau. Người mới đọc xong định nghĩa đã thấy nản.
Ở đây, mỗi bài bắt đầu bằng một chuyện có thật ở trường lớp mà bạn đã từng trải qua. Bạn hiểu ý tưởng trước. Rồi mình mới nói: "Cái bạn vừa hiểu đó, trong sách gọi là khoá ngoại (foreign key)."
Nhờ vậy khóa học vừa dễ vào, vừa không thiếu một thuật ngữ chuyên ngành nào. Toàn bộ thuật ngữ được gom lại trong Bảng thuật ngữ.
Lộ trình 6 cấp độ¶
flowchart TD
C0["<b>Cấp 0 — Nhập môn</b><br/>Dữ liệu là gì? DBMS là gì?<br/>Cài PostgreSQL<br/><i>5 bài</i>"]
C1["<b>Cấp 1 — Mô hình quan hệ & Biểu đồ ER</b><br/>Thực thể, thuộc tính, bản số,<br/>7 loại khoá, EER<br/><i>10 bài</i>"]
C2["<b>Cấp 2 — Chuẩn hoá</b><br/>Phụ thuộc hàm, 1NF → BCNF → 6NF<br/><i>5 bài</i>"]
C3["<b>Cấp 3 — SQL</b><br/>Từ SELECT tới Window Function,<br/>CTE đệ quy, Trigger, JSONB<br/><i>12 bài</i>"]
C4["<b>Cấp 4 — Bên trong động cơ</b><br/>B+Tree, EXPLAIN, ACID,<br/>MVCC, WAL, Deadlock<br/><i>9 bài</i>"]
C5["<b>Cấp 5 — Siêu nâng cao</b><br/>Sharding, CAP, Saga, Raft,<br/>NoSQL, Data Warehouse, Vector DB<br/><i>10 bài</i>"]
C0 --> C1 --> C2 --> C3 --> C4 --> C5
style C0 fill:#e8f5e9,stroke:#43a047,stroke-width:2px
style C1 fill:#e3f2fd,stroke:#1e88e5,stroke-width:2px
style C2 fill:#f3e5f5,stroke:#8e24aa,stroke-width:2px
style C3 fill:#fff8e1,stroke:#fb8c00,stroke-width:2px
style C4 fill:#fbe9e7,stroke:#e64a19,stroke-width:2px
style C5 fill:#eceff1,stroke:#455a64,stroke-width:2px| Cấp | Tên | Số bài | Học xong thì làm được gì |
|---|---|---|---|
| 0 | Nhập môn | 5 | Hiểu database là gì, cài được PostgreSQL và chạy câu lệnh đầu tiên |
| 1 | Mô hình quan hệ & Biểu đồ ER | 10 | Vẽ được biểu đồ ER cho một bài toán thật và chuyển nó thành các bảng |
| 2 | Chuẩn hoá | 5 | Phát hiện và sửa được thiết kế bảng tồi bằng lý thuyết chuẩn hoá |
| 3 | SQL từ 0 tới cao thủ | 12 | Viết được mọi truy vấn thường gặp, kể cả xếp hạng và đệ quy |
| 4 | Bên trong động cơ | 9 | Đọc được EXPLAIN, biết tại sao truy vấn chậm và sửa được |
| 5 | Siêu nâng cao | 10 | Hiểu hệ phân tán, chọn được kiểu database đúng cho bài toán |
Mỗi bài học có gì?¶
Mọi bài đều có đúng 8 phần, theo thứ tự cố định:
| Phần | Mục đích | |
|---|---|---|
| 🎯 | Mục tiêu | Học xong bạn làm được gì — đọc 10 giây là biết bài này có đáng đọc không |
| 🧠 | Câu chuyện mở đầu | Một tình huống đời thường để hiểu ý tưởng trước khi gặp thuật ngữ |
| 📖 | Khái niệm & thuật ngữ | Định nghĩa chính xác + bảng đối chiếu Việt – Anh |
| 🖼️ | Sơ đồ | Hình vẽ, vì có những thứ nhìn một cái là hiểu |
| 💻 | Thực hành | Câu lệnh SQL chạy được thật, không phải code giả |
| ⚠️ | Lỗi thường gặp | Những cái bẫy mà gần như ai cũng sập lần đầu |
| ✍️ | Bài tập | 3–5 câu, đáp án gập lại — tự làm trước rồi hãy mở |
| 🔑 | Tóm tắt | Đúng 5 dòng để ôn lại sau này |
Chuẩn bị môi trường¶
Khóa học dùng PostgreSQL 16. Toàn bộ ví dụ chạy trên một database mẫu tên truong_hoc — quản lý học sinh, lớp, giáo viên, điểm, mượn sách của một trường THCS.
Dùng một database duy nhất cho cả 51 bài là cố ý: bạn không phải làm quen bối cảnh mới mỗi bài, và tới Cấp 4 thì chính cái database bạn đã quen được đem ra mổ xẻ, đánh index, rồi chia nhỏ.
Cách cài đặt và nạp dữ liệu nằm ở Bài 5 — Cài đặt PostgreSQL.