Database mẫu `truong_hoc`¶

Toàn bộ 51 bài học đều dùng chung một cơ sở dữ liệu duy nhất: truong_hoc, mô phỏng hệ thống quản lý của một trường THCS.

Vì sao chỉ dùng một database cho cả khóa học?

Vì mỗi lần đổi bối cảnh là một lần bạn phải học lại "ai là ai, bảng nào chứa gì". Dùng cố định một bộ dữ liệu, bạn chỉ tốn công làm quen một lần ở đây, rồi dành toàn bộ sức chú ý cho khái niệm mới của từng bài.

Phần thưởng đến ở Cấp 4: chính cái database bạn đã thuộc lòng sẽ được đem ra mổ xẻ — đánh index cho nó, đọc EXPLAIN của nó, rồi ở Cấp 5 là chia nhỏ nó ra nhiều máy.

Ba file dữ liệu¶

File	Dùng cho	Nội dung
`dataset/01-chua-chuan-hoa.sql`	Cấp 2 (Bài 16–20)	Một bảng bẹt duy nhất, cố ý thiết kế tồi. Đây là "bệnh nhân" để bạn thực hành chuẩn hoá.
`dataset/02-chuan-hoa.sql`	Bài 5 trở đi	Lược đồ 10 bảng đã chuẩn hoá + dữ liệu mẫu. Đây là bản chính.
`dataset/03-du-lieu-lon.sql`	Cấp 4–5 (Bài 33+)	Sinh 500.000 dòng điểm. Cần dữ liệu lớn thì index và `EXPLAIN` mới có ý nghĩa.

Tải về tại thư mục dataset/ trên GitHub. Hướng dẫn cài đặt và nạp nằm ở Bài 5.

Sơ đồ quan hệ thực thể¶

Đây là biểu đồ ER (ER diagram) của toàn bộ database, vẽ theo ký hiệu Crow's Foot. Bây giờ bạn chưa cần hiểu các ký hiệu ở hai đầu đường nối — Bài 11 sẽ dạy kỹ. Cứ quay lại trang này khi cần tra cứu.

erDiagram
    giao_vien ||--o{ phan_cong_day : "được phân công"
    giao_vien |o--o| lop : "chủ nhiệm"
    lop       ||--o{ hoc_sinh : "gồm có"
    lop       ||--o{ phan_cong_day : "được dạy tại"
    hoc_sinh  ||--o{ phu_huynh : "có"
    hoc_sinh  ||--o{ diem : "đạt"
    hoc_sinh  ||--o{ muon_sach : "mượn"
    hoc_sinh  ||--o{ diem_danh : "được điểm danh"
    mon_hoc   ||--o{ diem : "thuộc về"
    mon_hoc   ||--o{ phan_cong_day : "của môn"
    sach      ||--o{ muon_sach : "được mượn"

    giao_vien {
        char ma_gv PK
        varchar ho_ten
        date ngay_sinh
        varchar gioi_tinh
        varchar mon_chuyen_mon
        varchar email UK
        numeric luong
    }
    lop {
        char ma_lop PK
        varchar ten_lop UK
        smallint khoi
        varchar nam_hoc
        char ma_gvcn FK
    }
    hoc_sinh {
        char ma_hs PK
        varchar ho_ten
        date ngay_sinh
        varchar gioi_tinh
        varchar dia_chi
        char ma_lop FK
    }
    phu_huynh {
        char ma_ph PK
        varchar ho_ten
        varchar so_dien_thoai
        varchar quan_he
        char ma_hs FK
    }
    mon_hoc {
        char ma_mon PK
        varchar ten_mon UK
        smallint so_tiet_tuan
    }
    phan_cong_day {
        char ma_gv PK, FK
        char ma_mon PK, FK
        char ma_lop PK, FK
        smallint hoc_ky PK
    }
    diem {
        serial ma_diem PK
        char ma_hs FK
        char ma_mon FK
        smallint hoc_ky
        varchar loai_diem
        numeric diem_so
        date ngay_nhap
    }
    sach {
        char ma_sach PK
        varchar ten_sach
        varchar tac_gia
        smallint nam_xuat_ban
        smallint so_luong
    }
    muon_sach {
        serial ma_muon PK
        char ma_hs FK
        char ma_sach FK
        date ngay_muon
        date ngay_tra_du_kien
        date ngay_tra_thuc_te
    }
    diem_danh {
        serial ma_dd PK
        char ma_hs FK
        date ngay
        varchar trang_thai
        varchar ly_do
    }

Mười bảng làm gì?¶

Bảng	Giải thích đời thường	Số dòng mẫu
`giao_vien`	Danh sách thầy cô trong trường	8
`lop`	Các lớp học, kèm giáo viên chủ nhiệm	6
`hoc_sinh`	Danh sách học sinh, mỗi bạn thuộc một lớp	40
`phu_huynh`	Bố mẹ / ông bà của học sinh, kèm số điện thoại	45
`mon_hoc`	Các môn được dạy và số tiết mỗi tuần	9
`phan_cong_day`	Thầy nào dạy môn nào cho lớp nào, học kỳ mấy	64
`diem`	Từng con điểm của từng học sinh ở từng môn	480
`sach`	Kho sách thư viện	20
`muon_sach`	Từng lượt mượn — ai mượn cuốn nào, đã trả chưa	50
`diem_danh`	Mỗi ngày mỗi học sinh có mặt hay vắng	200

Ba chi tiết được cài sẵn có chủ đích¶

Dữ liệu mẫu không phải sinh ngẫu nhiên hoàn toàn. Ba tình huống sau được cố ý đặt vào, vì các bài học cần chúng:

1. Lớp 9A3 chưa có giáo viên chủ nhiệm

Cột lop.ma_gvcn của lớp này là NULL. Nhờ vậy ở Bài 25 bạn sẽ thấy rõ sự khác nhau giữa INNER JOIN (lớp này biến mất) và LEFT JOIN (lớp này vẫn hiện, phần giáo viên để trống).

2. Học sinh HS040 — Đinh Thị Vân — không có phụ huynh nào trong hệ thống

Dùng để dạy NOT EXISTS và LEFT JOIN ... IS NULL ở Bài 27, và để minh hoạ vì sao NOT IN gặp NULL lại cho kết quả bất ngờ.

3. Một phần tư số lượt mượn sách có ngay_tra_thuc_te là NULL

NULL ở đây mang nghĩa "chưa trả". Đây là nguyên liệu để Bài 24 giải thích logic ba giá trị — cái bẫy mà gần như người mới nào cũng sập.

Bảng chi tiết các cột¶

Bảng dưới đây là nguồn tra cứu chính thức. Mọi câu SQL trong khóa học đều dùng đúng các tên này.

giao_vienlophoc_sinhphu_huynhmon_hocphan_cong_daydiemsachmuon_sachdiem_danh

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_gv`	`CHAR(4)`	PK	Mã giáo viên, dạng `GV01`
`ho_ten`	`VARCHAR(60)`	`NOT NULL`	Họ và tên đầy đủ
`ngay_sinh`	`DATE`	`NOT NULL`	Ngày sinh
`gioi_tinh`	`VARCHAR(3)`	`CHECK IN ('Nam','Nữ')`	Giới tính
`mon_chuyen_mon`	`VARCHAR(30)`	`NOT NULL`	Môn được đào tạo để dạy
`email`	`VARCHAR(80)`	UNIQUE	Khoá dự tuyển — xem Bài 12
`luong`	`NUMERIC(12,2)`	`CHECK > 0`	Lương tháng, đơn vị đồng

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_lop`	`CHAR(3)`	PK	Mã lớp, dạng `L01`
`ten_lop`	`VARCHAR(10)`	UNIQUE	Tên hiển thị, ví dụ `8A1`
`khoi`	`SMALLINT`	`CHECK 6..9`	Khối lớp
`nam_hoc`	`VARCHAR(9)`	`NOT NULL`	Ví dụ `2025-2026`
`ma_gvcn`	`CHAR(4)`	FK → `giao_vien`, UNIQUE, cho phép `NULL`	Giáo viên chủ nhiệm. `UNIQUE` là cách hiện thực quan hệ 1:1 — xem Bài 14

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_hs`	`CHAR(5)`	PK	Mã học sinh, dạng `HS001`
`ho_ten`	`VARCHAR(60)`	`NOT NULL`	Họ và tên
`ngay_sinh`	`DATE`	`NOT NULL`	Ngày sinh
`gioi_tinh`	`VARCHAR(3)`	`CHECK IN ('Nam','Nữ')`	Giới tính
`dia_chi`	`VARCHAR(120)`	cho phép `NULL`	Địa chỉ nhà
`ma_lop`	`CHAR(3)`	FK → `lop`, `NOT NULL`	Lớp đang học

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_ph`	`CHAR(5)`	PK	Mã phụ huynh, dạng `PH001`
`ho_ten`	`VARCHAR(60)`	`NOT NULL`	Họ và tên
`so_dien_thoai`	`VARCHAR(15)`	cho phép `NULL`	Số liên lạc
`quan_he`	`VARCHAR(10)`	`CHECK IN ('Bố','Mẹ','Ông','Bà','Khác')`	Quan hệ với học sinh
`ma_hs`	`CHAR(5)`	FK → `hoc_sinh`, `ON DELETE CASCADE`	Con em

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_mon`	`CHAR(4)`	PK	Mã môn, dạng `MH01`
`ten_mon`	`VARCHAR(30)`	UNIQUE	Tên môn
`so_tiet_tuan`	`SMALLINT`	`CHECK 1..10`	Số tiết mỗi tuần

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_gv`	`CHAR(4)`	PK + FK → `giao_vien`	Giáo viên
`ma_mon`	`CHAR(4)`	PK + FK → `mon_hoc`	Môn được phân công
`ma_lop`	`CHAR(3)`	PK + FK → `lop`	Lớp được dạy
`hoc_ky`	`SMALLINT`	PK, `CHECK IN (1,2)`	Học kỳ

Đây là ví dụ khoá chính phức hợp gồm 4 cột, và là hiện thực của một mối quan hệ bậc ba — xem Bài 8 và Bài 12.

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_diem`	`SERIAL`	PK	Khoá nhân tạo, tự tăng
`ma_hs`	`CHAR(5)`	FK → `hoc_sinh`	Học sinh
`ma_mon`	`CHAR(4)`	FK → `mon_hoc`	Môn học
`hoc_ky`	`SMALLINT`	`CHECK IN (1,2)`	Học kỳ
`loai_diem`	`VARCHAR(10)`	`CHECK IN ('15 phút','1 tiết','Học kỳ')`	Loại bài kiểm tra
`diem_so`	`NUMERIC(4,2)`	`CHECK 0..10`	Điểm — dùng `NUMERIC` chứ không `FLOAT`, xem Bài 22
`ngay_nhap`	`DATE`	mặc định hôm nay	Ngày nhập điểm

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_sach`	`CHAR(4)`	PK	Mã sách, dạng `S001`
`ten_sach`	`VARCHAR(100)`	`NOT NULL`	Tên sách
`tac_gia`	`VARCHAR(60)`	cho phép `NULL`	Tác giả
`nam_xuat_ban`	`SMALLINT`	`CHECK 1800..2100`	Năm xuất bản
`so_luong`	`SMALLINT`	`CHECK >= 0`	Số bản trong kho

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_muon`	`SERIAL`	PK	Khoá nhân tạo
`ma_hs`	`CHAR(5)`	FK → `hoc_sinh`	Người mượn
`ma_sach`	`CHAR(4)`	FK → `sach`	Sách được mượn
`ngay_muon`	`DATE`	`NOT NULL`	Ngày mượn
`ngay_tra_du_kien`	`DATE`	`CHECK >= ngay_muon`	Hạn phải trả
`ngay_tra_thuc_te`	`DATE`	cho phép `NULL`	`NULL` = chưa trả

Cột	Kiểu	Ràng buộc	Ý nghĩa
`ma_dd`	`SERIAL`	PK	Khoá nhân tạo
`ma_hs`	`CHAR(5)`	FK → `hoc_sinh`	Học sinh
`ngay`	`DATE`	`NOT NULL`	Ngày điểm danh
`trang_thai`	`VARCHAR(12)`	`CHECK IN ('Có mặt','Vắng có phép','Vắng không phép','Đi muộn')`	Tình trạng
`ly_do`	`VARCHAR(100)`	cho phép `NULL`	Lý do vắng, nếu có

Cặp (ma_hs, ngay) là UNIQUE: một học sinh chỉ được điểm danh một lần mỗi ngày.

Dữ liệu này có được kiểm tra không?¶

Có. Mỗi lần khóa học được cập nhật, GitHub Actions dựng một PostgreSQL 16 mới tinh, nạp cả ba file SQL, kiểm tra số dòng, rồi chạy lại toàn bộ câu lệnh SQL xuất hiện trong 51 bài học. Nếu có một câu sai, build đỏ và bài học không được xuất bản.

Nói cách khác: mọi câu SQL bạn đọc trong khóa học này đều đã chạy thật trên PostgreSQL.

Database mẫu truong_hoc¶